Καταβολές

Η περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό Αρδανα όσο και η ευρύτερη περιοχή είχαν κατοικηθεί από αρχαιοτάτων χρόνων – από την Γεωμετρική εποχή (1050 π.Χ) μέχρι σήμερα. 

Στην περιοχή έχουν εντοπισθεί πολλοί οικισμοί, νεκροταφεία και αγρεπαύλεις που ανάγονται στην Κυπρο-Γεωμετρική εποχή, την Κυπρο-Αρχαική, την Ελληνιστική Β’ και την Ρωμαική – Πρωτοβυζαντινή Εποχή.

Ενας από τους σημαντικότερους οικισμούς, από τους οποίους πιθανό να προέρχεται και το σημερινό χωριό, είναι το Μυλοπέτρι, χωρίς να αποκλείουμε το χώρο του ιδίου του χωριού που πιθανό να κατοικήθηκε από τους Βυζαντινούς χρόνους.

Ο ελιόμυλος, που βρέθηκε μέσα στα ερείπια της τοποθεσίας Ξυβούνια είναι ένας από τους πρωιμότερους που έχουμε στην Κύπρο. Σύμφωνα με Ρωμαίους συγγραφείς και ιστορικούς ο μύλος είναι Ελληνική εφεύρεση και, για να τον συνατούμε στην Κύπρο κατά την Ελληνιστική εποχή σημαίνει πως οι Ελληνικές επιδράσεις έφταναν στο νησί με μεγάλη ταχύτητα, που υποδηλώνει άμεση επαφή και τακτικές επικοινωνίες.

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΑΡΔΑΝΑ ΑΠΌ ΤΟΝ Κ. ΣΟΦΟΚΛΗ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1973-1974.

Φακερά

Φακερά

Αγρέπαυλη Ρωμαικών- Πρωτοβυζαντινών χρόνων. Τα ερείπια βρίσκονται σε περιορισμένη έκταση περίπου 2 χλμ. Νοτιανατολικά του χωριού, πάνω στην κορυφή μικρού λόφου, που δεσπόζει του Θολού ποταμού. Στα κατάλοιπα περιλαμβάνονται επίπεδα κεραμίδια και άλλα οικοδομικά υλικά μαζί με χοντρή κεραμεική.

Καθαρές

Χώρος νεκροταφείου Γεωμετρικής-Αρχαικής εποχής. Βρίσκεται περίπου3 ½  χλμ. νοτιανατολικά του χωριού, μέσα στη πεδιάδα. Οι τάφοι έχουν συληθεί και καταστραφεί , ενώ τα λίγα όστρακα τους χρονολογούνται στην Γεωμετρική-Αρχαική περίοδο. 

Μυλοπέτρι

Συνοικισμός Ρωμαικών-Πρωτοβυζαντινών χρόνων. Ο χώρος βρίσκεται περίπου 1 ½ χλμ.

Μυλοπέτρι

βορειοδυτικά του χωριού και συνορεύει με το δάσος της Καντάρας. Βορειότερα βρίσκεται το ξωκκλήσι, που είναι αφιερωμένο στο Αγιο Δημήτριο. Μια μυλόπτερα από ελαιοπιεστήριο, που βρίσκεται περίπου στο κέντρο του οικισμού, έχει δώσει το όνομα της στη τοποθεσία. Στα οικοδομικά υλικά που βρίσκονται κατάσπαρτα στη περιοχή, περιλαμβάνονται κεραμίδιια, πέτρες και χοντρή κεραμεική, και καταλαμβάνουν εκταση 200Χ150 μέτρων.

Μονή  Ράχη

Μονή Ράχη

Χώρος νεκροταφείοου Κυπροαρχαικής εποχής. Βρίσκεται περίπου  1 ½  χλμ. νοτιοδυτικά του χωριού, πολύ κοντά στον Αγιο Ανδρόνικο. Πολλοί τάφοι έχουν συληθεί και καταστραφεί, τόσο από την φύση, όσο και από ανθρώπους. Οι τάφοι είναι σκαμμένοι  στο έδαφος και αποτελούνται από μικρό δρόμο και θάλαμο. Η παραμόρφωση τους δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων όσο αφορά την αρχιτεκτονική τους. Τα λίγα όστρακα τους χρονολογούνται στη Κυπροαρχαική εποχή.

Πέντε Σπίτια

Οικισμός και νεκροταφείο. Ο χώρος βρίσκεται περίπου 4 χλμ. νοτιανατολικά του χωριού, όχι πολύ μακριά από την θέση Καθαρές Οικοδομικά υλικά έχουν συγκεντρωθεί από τους γεωργούς στις άκρες των χωραφιών. Η κεραμεική, που βρίσκεται στο  χώρο των ερειπίων, είναι χοντρή και δεν μπορεί να ταυτιστεί. Ο χώρος του νεκροταφείου ενώνεται με το συνοικισμό στ΄ανατολικά μέσα σε βραχώδη περιοχή. Οι τάφοι, που συλήθηκαν από παλιά, έχουν παραμορφωθεί, η κεραμεική όμως, που βρέθηκε σ΄ αυτούς, τους χρονολογεί στην Κυπρογεωμετρική-Αρχαική εποχή.

Πλάκες

Οικισμός Ρωμαικής εποχής. Βρίσκεται 2 χλμ. βόρεια του χωριού μέσα στο δάσος της Καντάρας. Μεγάλο μέρος των ερειπίωνν μετακινήθηκε κατά την διάνοιξη δασικού δρόμου, που έφερε στη επιφάνεια μεγάλο αριθμό κεραμιδιών και άλλων υλικών. Σε μια τομή, που σχηματίστηκε  από εκσκαφές, φαίνονται καθαρά τα θεμέλια οικοδομών, ακολουθεί το δάπεδο και από πάνω βρίσκονται τα κατάλοιπα της οροφής, όπως σωριάστηκε κάτω. Αλλα κατάλοιπα μαζί με κεραμεική της Ρωμαικής εποχής βρίσκονται σε έκταση 120Χ200 μέτρων. Περίπου 150 μέτρα βορειότερα βρίσκεται ο χώρος του νεκροταφείου, που επίσης καταστράφηκε από ισοπεδώσεις.

Πλακί

Νεκροταφείο Ρωμαικής εποχής. Ο χώρος βρίσκεται 1 ½  χλμ. Βόρεια του χωριού, μέσα στο

Πλακί

δάσος της Καντάρας. Πολλοι τάφοι έχουν συληθεί από πολύ παλιά. Αποτελούνται από δρόμο και θάλαμο. Μερικοί έχουν εντελώς παραμορφωθεί από επεμβάσεις και από καιρικές συνθήκες. Δεν βρέθηκε κεραμεική, για να χρονολογηθεί το νεκροταφείου που πιθανό να ανήκει στους Ρωμαικούς χρόνους άν κρίνουμε από τους γύρω χώρους και το σχήμα των ιδίων των ταφών.

Τραχώνι

Αγρέπαυλη Ρωμαικών-Πρωτοβυζαντινών χρόνων. Βρίσκεται περίπου 800 μέτρα βορειανατολικά του χωριού, στη άκρη μικρού οροπεδίου. Μια έκταση 100Χ60 μέτρων διατηρεί κατάλοιπα σπιτιών και χοντρή κεραμεική, ενώ οι μεγαλύτερες πέτρες έχουν μαζευτεί από τους γεωργούς στις άκρες των χωραφιών τους. Στα κατάλοιπα περιλαμβάνεται μεγάλος αριθμός κεραμιδιών. Η περιορισμένη έκταση του χώρου πιθανολογεί τη χρήση του ως αγρέπαυλης.

Ξυβούνια

Ξυβούνια

Ελληνιστικός συνοικισμός. Ο χώρος βρίσκεται 1 ½ χλμ. νοτιοδυτικά του χωριού, πολύ κοντα στο Αγιο Ανδρόνικο.  Ενα ρυάκι διάβρωσε το επιφανειακό χώμα και αποκάλυψε τα θεμέλια πολλών οικοδομημάτων και την λεκάνη ελιόμυλου. Πρόκειται για ένα μεγάλο οικισμό, που εκτείνεται σε έκταση 300Χ200 μέτρων. Βρέθηκε λεπτή κεραμεική, που εύκολα χρονολογεί  το χώρο στη Ελληνιστική Β εποχή. Το νεκροταφείο δεν έχει εντοπιστεί, όμως πιθανό να βρίσκεται νοτιότερα, στη περιοχή του χωριού Αγιος Ανδρόνικος, που ήταν απρόσιτη σ΄εμας.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Νεολιθική Εποχή                                                       7000 – 3800 π.Χ.

Χαλκολιθική Εποχή                                                  3900/3800 – 2900/2500 π.Χ

Πρώτη Εποχή του Χαλκού                                      2500  - 1900 π.Χ

Μέση Εποχή του Χαλκού                                        1900 - 1650 π.Χ

Υστερη Εποχή του Χαλκού                                     1650 – 1050 π.Χ

Γεωμετρική (ή Κυπρο-Γεωμετρική) Εποχή         1050 – 750 π.Χ

Αρχαική (ή Κυπρο-Αρχαική) Εποχή                     750 – 475 π.Χ.

Κλασσική (ή Κυπρο-Κλασσική) Εποχή                475 – 325 π.Χ

Ελληνιστική Εποχή                                                   325 – 50 π.χ.

Ρωμαική Εποχή                                                         50 π.Χ  - 395 μ.Χ

Βυζαντινή Εποχή                                                       395 – 1191 μ.Χ

Μεταβυζαντινή Εποχή                                             1191 – 1571 μ.Χ

Χάρτης περιοχής 

Οι πάνω πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό  περιλαμβάνονται στο βιλίο «ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ 1» του κ. Σοφοκλή Χατζησάββα. Το βιβλίο αυτό αποτελεί έκδοση του Κέντρου Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου και του Τμήματος Αρχαιοτήτων. Στην αξιόλογη αυτή έκδοση γίνεται μία αρχαιολογική επισκόπηση 20 κατεχόμενων σήμερα χωριών της επαρχίας Αμμοχώστου συμπεριλαμβανομένου και των Αρδάνων. Η έρευνα διεξήχθει κατά την περίοδο 1973-1974.